Hướng dẫn tính giá thành sản xuất snack khoai tây chi tiết và dễ áp dụng

Hướng dẫn tính giá thành sản xuất snack khoai tây là nội dung quan trọng đối với doanh nghiệp chế biến thực phẩm muốn kiểm soát chính xác chi phí và xác định được lợi nhuận thực tế của từng sản phẩm. Một gói snack thành phẩm không chỉ bao gồm chi phí khoai tây mà còn liên quan đến dầu ăn, gia vị, bao bì, nhân công, điện năng, khấu hao máy móc và nhiều khoản chi phí sản xuất chung khác.

Tính giá thành chỉ là một mắt xích trong hệ thống kế toán sản xuất snack, bởi số liệu cuối cùng còn phụ thuộc vào nguyên vật liệu, hao hụt, sản phẩm dở dang, thành phẩm và tồn kho.

Tính giá thành snack khoai tây không nên bắt đầu từ phép chia tổng chi phí cho số gói thành phẩm

Tính giá thành snack khoai tây không đơn giản là cộng toàn bộ chi phí phát sinh trong tháng rồi chia cho tổng số gói thành phẩm. Cách làm này có thể cho ra một con số bình quân, nhưng lại không phản ánh được mẻ nào tiêu hao nhiều khoai tây hơn, sản phẩm nào dùng nhiều gia vị hơn, quy cách đóng gói nào tốn nhiều bao bì hơn hoặc dây chuyền nào phát sinh tỷ lệ hao hụt lớn hơn.

Một mẻ khoai tây đi qua những công đoạn nào trước khi trở thành gói snack hoàn chỉnh?

Một mẻ snack khoai tây thường bắt đầu từ khâu tiếp nhận nguyên liệu. Khoai tây được kiểm tra về trọng lượng, kích thước, chất lượng và tình trạng hư hỏng trước khi đưa vào sơ chế. Sau đó nguyên liệu có thể trải qua các bước rửa, loại bỏ đất cát, phân loại, gọt vỏ, cắt lát và xử lý trước khi chiên.

Vì sao cùng một lượng khoai tây đầu vào nhưng số lượng snack thành phẩm mỗi mẻ có thể khác nhau?

Giả sử hai mẻ đều sử dụng 1.000 kg khoai tây, số lượng snack thu được vẫn có thể khác nhau đáng kể. Nguyên nhân đầu tiên đến từ chất lượng nguyên liệu. Khoai tây có tỷ lệ đất, nước, củ hỏng, sâu bệnh hoặc phần phải cắt bỏ khác nhau sẽ tạo ra lượng nguyên liệu hữu ích sau sơ chế khác nhau.

Bản đồ chi phí từ khoai tây nguyên liệu – sơ chế – chiên – tẩm gia vị – đóng gói – nhập kho thành phẩm

Để tránh bỏ sót hoặc phân bổ sai chi phí, kế toán có thể thiết lập bản đồ chi phí bám theo từng công đoạn sản xuất.

Ở khâu nguyên liệu, doanh nghiệp theo dõi giá khoai tây, chi phí vận chuyển, bốc xếp và các khoản trực tiếp liên quan đến việc đưa nguyên liệu về kho.

Xác định đối tượng tập hợp chi phí trước khi bắt đầu tính giá thành

Trước khi xây dựng bảng tính giá thành, doanh nghiệp cần trả lời một câu hỏi quan trọng: chi phí đang được tập hợp cho đối tượng nào?

Đối tượng tập hợp chi phí là gì trong doanh nghiệp sản xuất snack khoai tây?

Đối tượng tập hợp chi phí là phạm vi mà doanh nghiệp lựa chọn để ghi nhận và gom các khoản chi phí sản xuất phát sinh. Đây có thể là một mẻ sản xuất, một lệnh sản xuất, một dòng sản phẩm, một dây chuyền hoặc một phân xưởng.

Khi nào nên tập hợp chi phí theo từng mẻ sản xuất, lệnh sản xuất hoặc dây chuyền?

Tập hợp theo mẻ phù hợp khi doanh nghiệp có thể xác định rõ đầu vào và đầu ra của từng lần sản xuất. Ví dụ, mỗi mẻ có phiếu xuất kho riêng, thời gian bắt đầu – kết thúc rõ ràng và có thể xác định được sản lượng thu hồi sau sản xuất.

Một xưởng có nhiều quy cách 20g, 40g, 80g và 150g cần tổ chức đối tượng tập hợp chi phí thế nào?

Nếu các quy cách 20g, 40g, 80g và 150g sử dụng cùng một loại snack bán thành phẩm, doanh nghiệp không nhất thiết phải tập hợp toàn bộ chi phí chế biến riêng từ đầu cho từng quy cách.

Đối tượng tính giá thành không phải lúc nào cũng trùng với đối tượng tập hợp chi phí

Đối tượng tập hợp chi phí trả lời câu hỏi “chi phí được gom ở đâu”, trong khi đối tượng tính giá thành trả lời câu hỏi “doanh nghiệp muốn biết giá thành của sản phẩm nào”.

Giá thành nên tính theo kilogram snack, thùng snack hay từng gói thành phẩm?

Đơn vị tính giá thành nên được lựa chọn theo mục tiêu quản trị.

Giá thành theo kilogram rất hữu ích để đánh giá hiệu quả sản xuất trước khi đóng gói. Đây là cơ sở để so sánh giữa các mẻ và kiểm tra mức tiêu hao nguyên liệu.

Khi một mẻ sản xuất tạo ra nhiều quy cách đóng gói thì xác định đối tượng tính giá thành ra sao?

Khi cùng một mẻ snack được chia thành nhiều quy cách, kế toán cần tách giai đoạn chế biến và giai đoạn đóng gói.

Trước hết, doanh nghiệp xác định giá thành của snack sau khi hoàn thành chế biến nhưng trước đóng gói, thường theo kg. Đây có thể được xem là bán thành phẩm phục vụ bước tiếp theo.

Cách xây dựng mã thành phẩm để kết nối sản xuất, kho và bảng tính giá thành

Mã thành phẩm nên đủ rõ để người quản lý có thể nhận diện dòng sản phẩm nhưng không nên quá dài hoặc khó sử dụng.

Một mã thành phẩm có thể được xây dựng từ các thành phần:

Theo dấu 1 kg khoai tây từ lúc nhập kho đến khi trở thành snack thành phẩm

Để tính đúng giá thành snack khoai tây, doanh nghiệp không nên chỉ quan tâm đến giá mua một kilogram khoai tây trên hóa đơn. Một kilogram khoai tây đi từ nhà cung cấp đến khi trở thành snack thành phẩm phải trải qua nhiều công đoạn như vận chuyển, nhập kho, phân loại, rửa, gọt vỏ, cắt lát, chiên, tẩm gia vị và đóng gói. Ở mỗi công đoạn đều có khả năng phát sinh hao hụt hoặc chi phí bổ sung.

Giá mua khoai tây đầu vào được xác định từ những khoản nào?

Giá mua khoai tây đầu vào trước hết được xác định trên cơ sở số tiền doanh nghiệp phải trả cho nhà cung cấp theo hóa đơn, hợp đồng, phiếu cân hoặc chứng từ mua hàng phù hợp. Tuy nhiên, giá ghi trên hóa đơn chưa chắc đã phản ánh toàn bộ giá thực tế của nguyên liệu khi nhập kho.

Chi phí vận chuyển, bốc xếp và bảo quản khoai tây được xử lý ra sao?

Chi phí vận chuyển và bốc xếp phát sinh trực tiếp để đưa khoai tây từ nơi mua đến kho hoặc khu vực tiếp nhận nguyên liệu thường cần được theo dõi cùng lô hàng. Đây là một trong những nguyên nhân khiến giá thực tế của một kilogram khoai tây có thể cao hơn đáng kể so với đơn giá mua trên hóa đơn.

Vì sao doanh nghiệp nên theo dõi tỷ lệ thu hồi snack từ từng lô khoai tây?

Hai lô khoai tây có cùng giá mua nhưng chưa chắc mang lại cùng một giá thành snack. Một lô củ đẹp, ít nước, tỷ lệ chất khô cao và ít hư hỏng có thể tạo ra lượng snack thành phẩm lớn hơn so với một lô khoai có nhiều củ lỗi hoặc tỷ lệ hao hụt cao.

Sáu dòng chi phí cần hội tụ về cùng một mẻ sản xuất trước khi tính giá thành

Muốn xác định đúng giá thành snack, kế toán không thể chỉ cộng nguyên liệu và nhân công rồi chia cho sản lượng. Trước khi tính giá thành, toàn bộ chi phí liên quan đến một mẻ hoặc một nhóm sản phẩm cần được tập hợp đầy đủ về cùng đối tượng.

Tập hợp chi phí khoai tây và các nguyên liệu trực tiếp

Khoai tây, bột mì, bột bắp hoặc các nguyên liệu cấu thành chính cần được tập hợp theo đúng mẻ sản xuất.

Dữ liệu phải xuất phát từ phiếu xuất kho hoặc chứng từ nội bộ tương ứng.

Tổng hợp dầu ăn, gia vị và vật liệu đóng gói sử dụng trong kỳ

Dầu ăn, gia vị và bao bì thường có cách sử dụng khác với nguyên liệu chính nên cần được theo dõi riêng.

Dầu ăn có thể được bổ sung nhiều lần vào hệ thống chiên và còn một phần tồn lại trong thiết bị sau mỗi mẻ. Vì vậy, nếu chỉ căn cứ lượng dầu xuất kho thì có thể chưa phản ánh chính xác lượng tiêu hao.

Phân bổ chi phí sản xuất chung để xác định tổng chi phí của mẻ snack

Đây là bước cuối cùng trước khi tính tổng giá thành.

Sau khi đã tập hợp được chi phí trực tiếp, phần chi phí sản xuất chung cần được phân bổ cho mẻ theo tiêu thức hợp lý.

Hao hụt trong sản xuất snack phải được tách khỏi khái niệm sản phẩm dở dang

Trong quá trình sản xuất snack, hao hụt và sản phẩm dở dang đều có thể làm chênh lệch giữa lượng nguyên liệu đầu vào với lượng thành phẩm nhập kho. Tuy nhiên, đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau về bản chất và không nên gộp chung khi tính giá thành.

Hao hụt do gọt vỏ, cắt lát và loại bỏ nguyên liệu khác gì sản phẩm chưa hoàn thành?

Ở công đoạn sơ chế khoai tây, doanh nghiệp thường phát sinh phần vỏ, củ hỏng, phần bị thâm, phần không đạt kích thước hoặc những lát khoai bị loại trong quá trình cắt. Đây là những khoản hao hụt hoặc phần loại bỏ trong sản xuất, không phải sản phẩm dở dang.

Hao hụt khi chiên do mất nước làm thay đổi trọng lượng sản phẩm như thế nào?

Khoai tây chứa lượng nước khá lớn. Khi đưa vào chiên, một phần nước trong nguyên liệu bị bay hơi nên trọng lượng sau chiên có thể giảm đáng kể so với trọng lượng khoai trước khi chiên.

Định mức hao hụt giúp doanh nghiệp phát hiện bất thường trong giá thành như thế nào?

Định mức hao hụt đóng vai trò như một mức tham chiếu để doanh nghiệp so sánh giữa điều kiện sản xuất bình thường và kết quả thực tế.

Cuối kỳ còn khoai đã sơ chế, snack chưa chiên hoặc bán thành phẩm thì phải xác định sản phẩm dở dang

Sản xuất snack thường diễn ra theo nhiều công đoạn liên tiếp nên tại thời điểm khóa sổ cuối tháng có thể tồn tại sản phẩm chưa hoàn thành. Nếu những sản phẩm này vẫn còn trong dây chuyền nhưng kế toán coi toàn bộ chi phí đã phát sinh là chi phí của thành phẩm hoàn thành, giá thành trong kỳ sẽ bị tăng.

Sản phẩm dở dang trong dây chuyền snack khoai tây có thể xuất hiện ở những công đoạn nào?

Sản phẩm dở dang có thể xuất hiện ở hầu hết các công đoạn từ sơ chế đến đóng gói tùy thời điểm kết thúc kỳ kế toán.

Khoai đã cắt lát nhưng chưa chiên được đánh giá dở dang theo nguyên vật liệu hay mức độ hoàn thành?

Cách đánh giá phụ thuộc vào đặc điểm quy trình sản xuất và mức độ chính xác mà doanh nghiệp cần.

Khoai đã cắt lát nhưng chưa chiên về cơ bản đã hấp thụ phần lớn chi phí khoai nguyên liệu. Đồng thời, doanh nghiệp cũng đã phát sinh một phần chi phí nhân công, điện nước, máy móc và chi phí sơ chế.

Lựa chọn phương pháp đánh giá sản phẩm dở dang phù hợp với quy trình sản xuất snack

Không có một phương pháp duy nhất phù hợp với mọi cơ sở sản xuất snack. Doanh nghiệp cần lựa chọn dựa trên đặc điểm sản xuất, mức độ biến động chi phí và khả năng kiểm kê.

Công thức tổng giá thành chỉ chính xác khi chi phí đầu kỳ, phát sinh và dở dang cuối kỳ được xác định đúng

Tổng giá thành sản phẩm không đơn giản bằng toàn bộ chi phí phát sinh trong tháng. Doanh nghiệp còn phải tính đến phần chi phí nằm trong sản phẩm dở dang đầu kỳ và phần chi phí tiếp tục nằm lại trong sản phẩm chưa hoàn thành cuối kỳ.

Giá trị sản phẩm dở dang đầu kỳ được đưa vào bài toán giá thành như thế nào?

Sản phẩm dở dang đầu kỳ thực chất là sản phẩm chưa hoàn thành từ kỳ trước nhưng sẽ tiếp tục được chế biến trong kỳ hiện tại.

Tổng chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ gồm những khoản nào?

Tùy chế độ kế toán và cách tổ chức tài khoản, chi phí sản xuất trong kỳ thường bao gồm ba nhóm lớn: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung.

Công thức “dở dang đầu kỳ + chi phí phát sinh – dở dang cuối kỳ” được áp dụng trong sản xuất snack ra sao?

Nguyên tắc cơ bản có thể được thể hiện như sau:

Tổng giá thành sản phẩm hoàn thành = Giá trị sản phẩm dở dang đầu kỳ + Chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ – Giá trị sản phẩm dở dang cuối kỳ.

Từ tổng giá thành một mẻ đến giá thành một kilogram snack thành phẩm

Sau khi kế toán đã tập hợp đầy đủ chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung, bước tiếp theo là chuyển tổng chi phí của mẻ sản xuất thành giá thành trên mỗi kilogram snack hoàn thành. Đây là bước rất quan trọng vì giá thành/kg thường được sử dụng làm nền để tiếp tục tính giá thành cho từng quy cách đóng gói 20g, 40g, 80g hoặc 150g.

Xác định chính xác sản lượng snack hoàn thành của từng mẻ

Giả sử doanh nghiệp lập lệnh sản xuất cho một mẻ snack khoai tây với kế hoạch thu được 500 kg thành phẩm. Sau khi kết thúc sản xuất, bộ phận sản xuất ghi nhận:

Cách tính giá thành sản xuất trên mỗi kilogram snack

Công thức cơ bản có thể được trình bày như sau:

Giá thành sản xuất/kg = Tổng giá thành sản phẩm hoàn thành / Sản lượng sản phẩm hoàn thành.

So sánh giá thành thực tế giữa các mẻ để nhận diện biến động bất thường

Giá thành của một mẻ không nên được xem riêng lẻ. Doanh nghiệp cần đặt nó cạnh các mẻ trước đó có cùng loại sản phẩm, cùng quy cách và điều kiện sản xuất tương đối tương đồng.

Từ giá thành kilogram đến giá thành từng gói snack 20g, 40g, 80g và 150g

Sau khi xác định được giá thành của 1 kg snack bán thành phẩm hoặc snack trước đóng gói, doanh nghiệp vẫn chưa có giá thành cuối cùng của từng SKU bán ra thị trường.

Quy đổi chi phí snack bán thành phẩm sang từng trọng lượng đóng gói

Giả sử giá thành snack trước đóng gói là 65.000 đồng/kg.

Chi phí phần snack chứa trong từng gói được tính bằng cách quy đổi trọng lượng:

Cộng thêm chi phí túi, tem và vật liệu đóng gói riêng cho từng quy cách

Mỗi SKU có thể sử dụng loại bao bì khác nhau.

Giả sử chi phí vật liệu trực tiếp cho từng gói như sau:

Công thức xác định giá thành đơn vị của từng SKU snack hoàn chỉnh

Công thức tổng quát có thể sử dụng là:

Giá thành SKU = Chi phí snack chứa trong gói + Bao bì trực tiếp + Chi phí đóng kiện phân bổ + Chi phí đóng gói khác phân bổ.

Case study – bóc giá thành một mẻ snack khoai tây từ nguyên liệu đến thành phẩm

Để thấy rõ toàn bộ quá trình tính giá thành, có thể giả định một mẻ snack khoai tây cụ thể và lần lượt tập hợp từng khoản chi phí từ nguyên liệu chính đến bao bì.

Giả định số kilogram khoai tây, dầu ăn, gia vị và bao bì đưa vào sản xuất

Giả sử một mẻ sản xuất sử dụng:

Khoai tây: 1.500 kg × 13.000 đồng = 19.500.000 đồng.

Tổng hợp nhân công, điện năng và chi phí sản xuất chung của mẻ

Ngoài nguyên vật liệu, doanh nghiệp ghi nhận các khoản:

Chi phí nhân công trực tiếp: 5.200.000 đồng.

Tính tổng giá thành, giá thành/kg và giá thành từng gói snack

Từ mức giá thành 65.000 đồng/kg, doanh nghiệp quy đổi phần snack trong từng SKU:

20g = 1.300 đồng.

Đối chiếu giá thành với kho thành phẩm để phát hiện sai lệch trước khi lập báo cáo

Tính giá thành không nên được thực hiện tách rời với kế toán kho. Một bảng giá thành có thể được tính rất chi tiết nhưng vẫn sai nếu số lượng thành phẩm hoàn thành không khớp với phiếu nhập kho hoặc lượng nguyên liệu xuất cho sản xuất không phản ánh đúng thực tế.

Sản lượng hoàn thành trên bảng giá thành phải khớp với phiếu nhập kho thế nào?

Sản lượng hoàn thành được sử dụng để tính giá thành đơn vị phải có cơ sở từ dữ liệu sản xuất và chứng từ nhập kho thành phẩm. Nếu bảng tính giá thành ghi nhận hoàn thành 10.000 kg snack nhưng kho thành phẩm chỉ nhập 9.500 kg thì kế toán phải xác định nguyên nhân của 500 kg chênh lệch trước khi chốt số liệu.

Đối chiếu lượng nguyên liệu xuất kho với số liệu thực tế của bộ phận sản xuất

Số lượng nguyên liệu trên phiếu xuất kho cần được so sánh với dữ liệu sử dụng thực tế của phân xưởng. Nếu kho đã xuất 1.200 kg khoai tây nhưng bộ phận sản xuất ghi nhận chỉ sử dụng 1.100 kg thì doanh nghiệp phải xác định 100 kg còn lại đang ở phân xưởng, đã được trả kho hay đã phát sinh hao hụt.

Xử lý trường hợp kế toán đã kết chuyển chi phí nhưng sản lượng sản xuất chưa được cập nhật đầy đủ

Đây là lỗi khá nguy hiểm vì có thể làm giá thành đơn vị tăng đột biến. Khi toàn bộ chi phí nguyên vật liệu, nhân công và sản xuất chung đã được đưa vào bảng giá thành nhưng sản lượng hoàn thành mới chỉ được cập nhật một phần, mẫu số tính giá thành bị thấp hơn thực tế.

Checklist khóa giá thành snack khoai tây trước khi kế toán kết chuyển cuối kỳ

Khóa giá thành không nên được hiểu đơn giản là thực hiện một vài bút toán kết chuyển vào cuối tháng. Đối với doanh nghiệp sản xuất snack khoai tây, đây là thời điểm kế toán phải kiểm tra lại toàn bộ dòng dữ liệu từ nguyên liệu xuất kho, sản lượng sản xuất, chi phí nhân công, điện năng, chi phí sản xuất chung đến sản phẩm dở dang và thành phẩm nhập kho.

Nguyên liệu xuất kho đã được gắn đúng mẻ và đúng sản phẩm chưa?

Điểm kiểm tra đầu tiên là toàn bộ khoai tây, dầu ăn, bột, gia vị và các nguyên liệu khác đã xuất khỏi kho có thực sự được ghi nhận cho đúng đối tượng sử dụng hay chưa. Nếu doanh nghiệp sản xuất đồng thời snack khoai tây vị phô mai, vị BBQ, vị rong biển hoặc nhiều trọng lượng đóng gói khác nhau, việc chỉ ghi nhận chung một khoản nguyên liệu xuất sản xuất sẽ khiến kế toán rất khó xác định chi phí thực tế của từng sản phẩm.

Nhân công, điện năng và chi phí sản xuất chung đã được tập hợp đầy đủ chưa?

Giá thành snack khoai tây không chỉ bao gồm khoai tây, dầu ăn và gia vị. Một mẻ sản xuất còn sử dụng lao động trực tiếp, điện cho máy rửa, máy cắt, hệ thống chiên, máy sấy, máy trộn gia vị, máy đóng gói và nhiều khoản chi phí phục vụ phân xưởng khác.

Tổng giá thành và giá thành đơn vị đã được đối chiếu với tồn kho thành phẩm chưa?

Sau khi hoàn tất tập hợp và phân bổ chi phí, kế toán cần kiểm tra mối liên hệ giữa tổng giá thành sản xuất, số lượng thành phẩm hoàn thành và giá trị thành phẩm nhập kho.

Từ bảng giá thành đến quyết định kinh doanh – con số kế toán phải giúp doanh nghiệp biết nên sản xuất gì

Một bảng giá thành tốt không nên chỉ được lập để phục vụ ghi sổ kế toán. Nếu dữ liệu được tổ chức đủ chi tiết, bảng giá thành có thể trở thành công cụ giúp chủ doanh nghiệp nhìn thấy sản phẩm nào đang tạo lợi nhuận, sản phẩm nào tiêu hao nhiều nguyên liệu và quy cách nào đang có chi phí đóng gói quá cao.

Dùng giá thành để xây dựng giá bán tối thiểu cho từng loại snack

Muốn xác định giá bán phù hợp, doanh nghiệp trước hết phải biết một đơn vị sản phẩm thực sự tiêu tốn bao nhiêu chi phí. Giá thành cung cấp nền tảng để doanh nghiệp xác định mức giá bán có khả năng bù đắp chi phí sản xuất trước khi cộng thêm các khoản liên quan đến bán hàng, quản lý, phân phối và mức lợi nhuận kỳ vọng.

Xác định sản phẩm có doanh thu cao nhưng biên lợi nhuận thấp

Một sản phẩm bán chạy có thể mang lại doanh thu lớn nhưng chưa chắc là sản phẩm hiệu quả nhất. Nếu sản phẩm đó sử dụng nhiều nguyên liệu, có tỷ lệ hao hụt cao, bao bì đắt hoặc thường xuyên phải thực hiện chương trình giảm giá thì phần lợi nhuận còn lại có thể rất thấp.

Dùng dữ liệu giá thành để điều chỉnh định mức, sản lượng và kế hoạch mua nguyên liệu

Dữ liệu giá thành qua nhiều kỳ giúp doanh nghiệp nhận biết định mức nào đang không còn phù hợp với sản xuất thực tế. Nếu định mức quy định cần 3 kg khoai tây nguyên liệu để tạo ra một lượng thành phẩm nhất định nhưng dữ liệu nhiều tháng liên tục cho thấy mức tiêu hao thực tế cao hơn đáng kể, doanh nghiệp cần kiểm tra lại chất lượng nguyên liệu, quy trình chế biến hoặc chính định mức đang áp dụng.

Hướng dẫn tính giá thành sản xuất snack khoai tây không chỉ giúp kế toán xác định con số giá vốn cuối cùng mà còn tạo ra hệ thống dữ liệu để doanh nghiệp kiểm soát toàn bộ quá trình sản xuất. Khi từng khoản chi phí nguyên liệu, dầu ăn, gia vị, bao bì, nhân công, điện năng, khấu hao và hao hụt được tập hợp đúng đối tượng, doanh nghiệp có thể xác định chính xác giá thành của từng mẻ, từng kilogram và từng quy cách đóng gói.